You are here

Refugehuis van Herkenrode - Herkenrodekazerne (Maastrichterstraat 100)

Description

Auteur: Willy Leenders

In de Maastrichterstraat nr. 100 in Hasselt staat het voormalige refugehuis van de abdij van Herkenrode van 1542-1544.

Het is het oudste burgerlijke gebouw van de stad.

In 1542 nam Mechtildis de Lechy, abdis van 1519 tot 1548, het besluit een refugehuis te bouwen om in geval van oorlog de kloostergemeenschap erin onder te brengen. Lauwereys Ballen, steenmetser te Hasselt bouwde het refugehuis in laatmiddeleeuwse stijl van 1542 tot 1544.

Het refugehuis is gebouwd in baksteen; de buitenmuren zijn versierd met rijen witte natuursteen uit Zichen. Voor de kroonlijst werd ook steen uit Gobertange gebruikt. De met accolades afgewerkte zesledige kruiskozijnen liggen eveneens vervat in natuursteen van Gobertange. Aan de binnenkant werd een renaissancegalerij met 14 kolommen aangebracht; deze is er niet meer.

De zusters leefden er als kostdames; iedere dag woonden zij de mis bij en zongen zij samen het officie. De mondvoorraad werd iedere dag van de abdij naar het refugehuis gebracht.

Een lokaal bleef altijd voorbehouden voor de secretaris of rentmeester van de abdij die er de pachten van landerijen uit de omgeving inde; een ander vertrek diende als logeerkamer voor de dames die in Hasselt op doortocht waren.

De abdij van Herkenrode beschikte ook over een refugehuis in Sint-Truiden en in Maastricht.

Na 1797 werd het refugehuis als 'zwart goed' aangekocht door P. de Libotton, kasteelheer van Stevoort die ook een deel van de abdij van Herkenrode kocht. In 1832 kocht de stad Hasselt het gebouw en in 1833 werd het ingericht als kazerne.  In 1847 werd de Belgische staat eigenaar van het gebouw. Vanaf 1888 tot in 1956 was het een kazerne van het 11e Linieregiment. In 1993 werd het gebouw officieel in gebruik genomen door de twee Hasseltse vredegerechten.

In 2007 werd in een zijvleugel van het refugehuis onder de eeuwenoude gewelven een wijn- en champagnebar geopend.

* 1893: "Donderdag heeft een erg ongeluk plaats gehad in de kazerne van het 11de linieregiment. Een soldaat genaamd Delize was bezig met kardoezen te ontladen, op bevel van eenen overste, zoo schijnt het. Eensklaps is de ontloste poeder in brand geslagen en de ongelukkige soldaat werd zoo hevig gebrand aan gezicht en handen, dat hij dadelijk naar het hospitaal moest overgebracht worden. In den avond heeft men hem met de laatste H. H. Sakramenten bediend, zoo bedenkelijk was zijn toestand. Tot nu toe is hij nog niet buiten gevaar en zelfs zal hij zijn gansch leven verminkt blijven. Een jonge soldaat die het werk van den soldaat Delize aanzag, heeft ook een hevige wonde aan het gezicht bekomen welke zijn intreding in het hospitaal genoodzaakt heeft." (3)

* In 1916 werden in Hasselt 19 mensen door de Duitse bezetter ter dood veroordeeld en gefusilleerd op beschuldiging van spionage. Voor negen mensen werd het vonnis voltrokken in de Herkenrodekazerne. Hun namen met overlijdensdatum zijn terug te vinden op een gedenkplaat in de muur aan de Maastrichterstraat.

* In 2007 werd in een zijvleugel aan de Persoonstraat 40 onder de eeuwenoude gewelven een wijn- en champagnebar 'Le Refuge' geopend.

(1) GIS-GBK G@lileo Hasselt; (2) Hasselt intra muros (1989); (3) Het Algemeen Belang der Provincie Limburg, 25-11-1893; (4) Inventaris Onroerend Erfgoed - geraadpleegd op 09-05-2010

Fiche

Adres: 
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Hasselt
Kadastraal nummer: 
1-H-483-G
Capakey: 
71022H0483/00G000
Naam van het gebouw nu: 
Refugehuis van Herkenrode, Herkenrodekazerne
Periode of stijl: 
1542-1544
Opdrachtgever: 
Herkenrodeabdij (abdis Mechtildis de Lechy)
Aannemer: 
Laurens Ballen
Stijl: 
gotiek
Eigenaars / Huurders voor 1900: 

- abdij van Herkenrode

- na 1797: Pierre de Libotton

- 1832: Stad Hasselt

- 1847: Belgische staat

Vorige functie(s): 

- refugehuis

- 1833: kazerne, zgn. Herkenrodekazerne

- 1888-1956: kazerne van het Elfde Linieregiment

- 1993: twee vredegerechten

Beschrijving buitengevel: 

1975 - Voormalig refugiehuis van de abdij van Herkenrode, thans administratief centrum. Opgericht na afbraak van een monumentale vakwerkconstructie "Den Heyligen Geest", in opdracht van abdis Mechtildis de Lechy, door Lauwerys Ballen, van 1542 tot 1544. Na de opheffing van de kloosterorde in 1797 verkocht aan de familie de Libotton; het gebouw werd toen bewoond door behoeftige gezinnen. Vanaf 1833 omgevormd tot kazerne. Van 1897 tot 1911 restauratie en uitbreiding o.l.v. M. Rypens. Tot 1945 werd het gebouw door het leger gebruikt. In zijn huidige vorm, een gesloten complex, waarvan de gebouwen gegroepeerd zijn rondom een binnenplaats.

Ten Z.O. bevindt zich het laat-gotische gedeelte, bestaande uit een U-vormige vleugel met monumentale voorgevel aan de zijde der Maastrichterstraat. De andere zijden worden ingenomen door de begin XX-kazernegebouwen. Ten N.W., recent gedeelte. Het oorspronkelijke gedeelte is een bakstenen constructie van twee bouwlagen met insteekverdieping - zichtbaar aan de zijde der binnenplaats -, onder zadeldaken (leien); afwerking d.m.v. mergelstenen speklagen en hoekbanden. De voorgevel telt acht traveeën; kalkstenen sokkel; de twee uiterste traveeën l. en r. zijn bekroond met puntgevels, voorzien van top- en schouderstukken, die verzwaard zijn met overhoekse pinakels; boven de derde en de zesde travee afgewolfde dakkapellen, en boven de twee middentravee een bak- en mergelstenen dakvenster met klokvormige bekroning en verzwaring in de vorm van overhoeks geplaatste pinakels; de puntgevels hebben elk een ingediept muurvlak met mijtervormige beëindiging, in een geprofileerde omlijsting met mergelstenen hoekstenen, en een geprofileerde mergelstenen druiplijst die het beloop van het bovengedeelte volgt; het dakvenster is voorzien van een paneel in een geprofileerde omlijsting; onder deze gevelverhogingen loopt een sterk uitspringende druiplijst, met een boogfries met driepasmotieven. Kruiskozijnen in Gobertangesteen met dubbele bovenlichten en geprofileerde stijlen; het onderste gedeelte is voorzien van luiken; de benedenvensters hebben een ontlastingsboog van een rollaag, met verwerking van mergelsteen; de bovenvensters zijn gevat in een ingediept muurvlak met accoladeboogvormige beeindiging en een geprofileerde omlijsting; ontlastingsboog van een rollaag met verwerking van mergelsteen; de twee vensters in het dakvenster zijn kloosterkozijnen met een gelijkaardige afwerking; in de puntgevels een kruiskozijn van het normale type met dubbele ontlastingsboogjes met mergelstenen sluitstenen, en een rechthoekig zandstenen venstertje erboven. De kalkstenen rondboogvormige inrijpoort is gevat in een omlijsting met gotische profilering. De tweede poort r., gaf vroeger toegang tot de schuur; bij de restauratie werd dit gedeelte omgevormd tot een haaks gebouwtje van één travee en één bouwlaag, afgewerkt met een getrapte zijgevel; de poort is korfboogvormig en voorzien van een kalkstenen omlijsting met gotische profilering en een uitspringende druiplijst op kraagstenen, die het beloop volgt. Een tweeledige steunbeer is haaks op de hoek geplaatst.

De l.zijgevel, aan de Persoonstraat telt vijf traveeën, en is opgevat zoals de benedenverdieping der voorzijde, met identieke vensters. Ernaast bevindt zich een lager gebouwtje van twee traveeën en twee bouwlagen met in- en uitgezwenkte gevelbekroning en eenvoudige kruis- en kloosterkozijnen.

De r.zijgevel, aan de zijde der Meldertstraat, wordt ingenomen door het hogervermeld gebouwtje met trapgevel. Voorts twee kruiskozijnen.

De gevels aan de binnenplaats tellen resp. drie, zes, en vijf traveeën; de daken zijn voorzien van dakkapellen. De afwerking der gevels is soberder: de speklagen zijn alleen op de bovenverdieping gebruikt; de bouwlagen zijn gescheiden door brede kordons. Verhoogde begane grond. De benedenverdieping is voorzien van zandstenen kruiskozijnen in een geprofileerde omlijsting met regelmatig geplaatste negblokken; het onderste gedeelte is beluikt; ontlastingsboog van een rollaag met mergelstenen, sluit- en aanzetstenen. Deuren van verschillende vorm; v.l.n.r.: kalkstenen korfboogpoortje in een rechthoekige omlijsting met gotische profilering, negblokken, en een ontlastingsboog van een rollaag; rondboogdeur in een geprofileerde omlijsting met negblokken; korfboogvormige inrijpoort in een kalkstenen omlijsting met geprofileerde booglijst met op de aanzetstenen een kalkstenen sokkel, (verdwenen balustrade) versierd met een monsterhoofd; de posten zijn opgevat als halfronde pilasters met bladkapiteel; een rondboogdeur van het hoger beschreven type; een rechthoekige deur (aangepast kruiskozijn). De insteekverdieping is voorzien van enkele bolkozijnen. De bovenvensters zijn kruiskozijnen met dubbele bovenlichten zoals in de voorgevel; voorts een gewoon kruiskozijn en twee kloosterkozijnen.

De overige gebouwen dateren uit begin XX; bakstenen gebouwen met witgeschilderde gevels aan de zijde der binnenplaats, onder zadeldaken; getoogde muuropeningen. (4)

Beschrijving interieur: 

Het interieur bevat nog enkele zalen met kruisriboverwelving, en drie kelders, eveneens met kruisribgewelf, gedragen door achtkantige kalkstenen zuilen. (4)

Verbouwingen: 

- 1897-1911: restauratie en uitbreiding n.o.v. architect Gerard Henri Rypens

Vorige bebouwing: 
Algemeen: 

- perceelgrootte (incl. Meldertstraat 17 en 25): 9865 m2

Beschermd: 
Datum van erkenning: 28.07.1983
Datum van publicatie: 14.01.1984

Referenties

Dit prachtig gebouw was oorspronkelijk een refugiehuis d.w.z. een huis in de stad dat als wijkplaats...
p. 59 In 1542 bouwde steenhouwer-bouwmeester Laurens Ballen op kosten van de abdis Mechtildis de Lechy...
De abdij van Herkenrode bezat drie refugiehuizen: één in Hasselt, één in Maastricht en één in Sint-...
In de 16de eeuw bouwde de Hasseltse architect Laurens Ballen een prachtig refugehuis aan de...
pp. 100-102 Dit gebouw gaf reeds in Melchiors tijd onderdak aan enkele openbare diensten. Eerder was het...
52 waardevolle Hasseltse gebouwen en monumenten (1977)
Titel: 

52 waardevolle Hasseltse gebouwen en monumenten (1977)

Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
1977
Cover: 
De groene boulevard (2004)
Titel: 

De groene boulevard (2004)

Ondertitel: 
een promenade langs 700 jaar Hasselt
Jaar van uitgave: 
2004
Cover: 
De privatisering en aftakeling van Herkenrode vanaf 1797 (2002)
Titel: 

De privatisering en aftakeling van Herkenrode vanaf 1797 (2002)

Titel Verzamelwerk: 
Herkenrode 'abdij en levend monument'
Plaats van uitgave: 
Deurne
Jaar van uitgave: 
2002
Redactie: 
Michel Van der Eycken
Hasselt intra muros (1989)
Titel: 

Hasselt intra muros (1989)

Ondertitel: 
Hasselt binnen de oude wallen. Historiek van straten, pleinen, gebouwen en huizen zoals opgetekend door Jan Juliaan Melchior (1848-1920)
Plaats van uitgave: 
Deurne-Hasselt
Jaar van uitgave: 
1989
Cover: 
Hasselt toen en nu (1985)
Titel: 

Hasselt toen en nu (1985)

Ondertitel: 
een confrontatie
Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
1985
Cover: 
Hasselt & Limburg (2004)
Titel: 

Hasselt & Limburg (2004)

Ondertitel: 
wandelingen / architectuur / natuur / fietsroutes / kaarten / historie
Plaats van uitgave: 
Houten
Herkenrode netwerk(t) in Limburg (2007)
Titel: 

Herkenrode netwerk(t) in Limburg (2007)

Ondertitel: 
van Wijshagen tot Jeuk
Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
2007
Herkenrode tot het einde van de 16de eeuw (2002)
Titel: 

Herkenrode tot het einde van de 16de eeuw (2002)

Titel Verzamelwerk: 
Herkenrode 'abdij en levend monument'
Plaats van uitgave: 
Deurne
Jaar van uitgave: 
2002
Redactie: 
Michel Van der Eycken
Het Elfde Linieregiment en Hasselt (1984)
Titel: 

Het Elfde Linieregiment en Hasselt (1984)

Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
1984
Cover: 
Historische stadswandeling Hasselt (s.d.)
Titel: 

Historische stadswandeling Hasselt (s.d.)

Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
0000
Cover: 
Inventaris van het cultuurbezit in België - Architectuur / deel 6n 1 (A-HA) - Provincie Limburg. Arrondissement Hasselt (1981)
Titel: 

Inventaris van het cultuurbezit in België - Architectuur / deel 6n 1 (A-HA) - Provincie Limburg. Arrondissement Hasselt (1981)

Ondertitel: 
Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen
Plaats van uitgave: 
Gent
Jaar van uitgave: 
1981
Cover: 
Kunst & oudheden in Limburg (1975)
Titel: 

Kunst & oudheden in Limburg (1975)

Ondertitel: 
Monumentenroutes 1975
Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
1975
141 flats, stadstuin en unief in vroegere Herkenrodekazerne (2018)
Titel: 

141 flats, stadstuin en unief in vroegere Herkenrodekazerne (2018)

Naam van de krant: 
Het Belang van Limburg
Datum van uitgave: 
23/08/2018
Pagina('s): 
9
Downloads

141 flats, stadstuin en unief in vroegere Herkenrodekazerne (2018)

PDF icon Download (769.26 KB)

Recent toegevoegd

Auteur: Mieke Strauven Grauwzuster Gertrudis van Schaffelen kwam in 1626 aan in Hasselt, met als doel...

Prinsbisdom Luik, 1659

Gebrandschilderd glas. Hasselt, Het Stadsmus, inv. nrs. 2014.0370 tot en met 2014.0377.

Maria-Helena Hubrechts was de zus van E.H. Jozef Hubrechts . Ze overleed samen met hem in de nacht van...
Eerwaarde Heer Jozef Hubrechts was pastoor van de Onze-Lieve-Vrouwbasiliek. Hij overleed samen met zijn...
Emiel Baptist werd geboren in 1895 in Godsheide als zoon van dienstknecht Andreas (Zonhoven 1847-Hasselt...
Auteur: Marc Jacobs Zie tekstpagina voor de uitgebreide beschrijving. Louis Berten werd geboren op 30...
1795-1824 : Etienne-François de Stenbier 1825-1867 : Charles-Philippe de Cecil 1868-1869 : Conrardus...
1830-1836 : Vandenborn, Hubert 1836-1864 : Stas, Paul 1865-1877 : Berden, Guillaume 1878-1884 : de Grady...
1830-1861 Gaspard Vandereijcken (Schulen 1798-?), brouwer-eigenaar 1861-1866 Pierre Jean Adons (Stevoort...
In 2013 werd beslist om de stads- en OCMW-diensten samen te gaan huisvesten in een nieuw...