Abdij van Herkenrode / Abdissen e.a. - uit: Wapenboek (2004)

Description

pp. 9-13

Zoals in de overige cisterciënzerinnenabdijen nam een abdis het bestuur over Herkenrode waar.
Door hun persoonlijke inbreng hebben meerdere abdissen een bijzondere stempel gedrukt op de periode van hun mandaat. Sommigen voerden een doordachte bouwpolitiek, anderen leverden een gerichte bijdrage aan een meer bewuste opvolging van de spiritualiteit binnen het convent, nog anderen stelden zich schrap tegen inmenging van wereldse heren die laïcisering aan de kloostergemeenschap wilden opleggen. De meesten profileerden zich evenwel als de zorgzame behoedsters van een patriomonium dat gedurende vele eeuwen moeizaam opgebouwd was.
Persoonlijke realia over deze dames zijn eerder schaars. Hun geboortedata zijn doorgaans niet bekend. Van een aantal bestaan zelfs geen gegevens omtrent hun afstamming. Vanaf de veertiende eeuw waren het dochters van families die tot de gegoede  burgerij behoorden; in latere eeuwen kwamen er sommigen uit de adelstand. De redenen waarom zij tot het abbatiaat werden uitgekozen, blijven besloten binnen de vergaderingen van de kapittels. De meeste informatie omtrent hun persoon ligt opgetekend in de oorkonden die betrekking hebben op de bestuursdaden en economische transacties van goederen, hetzij in de briefwisseling die zij met de oversten van hun orde onderhielden.
Al te vaak wordt Herkenrode bestempeld als een adelijke abdij, althans voor wat de koordames betreft. De Luikse historicus T. Bouille omschreef in 1725 de abdij als "célèbre par la splendeur de la naissance des filles nobles qu'on y reçoit, à l'exclusion des autres." Weliswaar worden er in de achttiende eeuw namen genoteerd van dames die uit de landadel stammen. Het is bekend dat de Luikse adel herhaalde pogingen ondernam om de abdij te seculariseren en om te vormen tot een adellijk kapittel voor hun dochters. Toch hebben deze gegevens geen bewijskracht voor de status van Herkenrode als adellijke abdij. Herkenrode was nooit een instelling voor adellijke dames naar het model van Munsterbilzen, waar de kanunnikessen een perbende voor hun levensonderhoud ontvingen. Evenmin moesten de monialen van Herkenrode bij hun intrede een kwartierstaat voorleggen om hun adeltitels te staven, zoals dat ondermeer in Munsterbilzen en in Thorn het geval was. 

Al was Herkenrode dan ook niet bevolkt met dames van adellijken bloedde, toch hielden meerdere kloosterlingen er voor zichzelf hun heraldisch embleem op na. In bepaalde gevallen werden deze heraldische en genealogische gegevens gebeiteld op grafschriften, in andere gevallern staan ze afgebeeld op de glasramen uit de abdijkerk of op glasschilderingen, waarop enkele bewoonsters hun schilden lieten vereeuwingen.

Het bezit van een wapenschild is immers geen synoniem van adeldom. Ook gewone burgers lieten zich een wapenschild aanmaken als een persoonsgebonden identiteitsmerk. In tegenstelling met de schilden van de ridderklasse vindt het bugerlijke wapen zijn oorsprong in het dagelijkse leven. Meestal alludeert dit soort wapenschilden op de familienaam, de verwantschap of het beroep van de drager. Sommige zijn strikt persoonsgebonden, andere verwijzen dan weer naar traditionele elementen, overgenomen door voorzaten van de drager.

In enkele gevallen wordt dit familiewapen toegelicht met een spreuk of een gezegde. Dit devies werd ontleend aan de levenssfeer van de drager. Meestal weerspiegelde deze spreuk een geïdealiseerde levenshouding of een kerngedachte, waarop de titularis zijn of haar leven instelde. De morele of religieuze teneur ervan was nochtans niet per se revelerend voor de moraliteit van de drager. 

Van twaalf abdissen uit Herkenrode zijn er lijfspreuken bekend: drie uit de zestiende, vier uit de zeventiende en vijf uit de achttiende eeuw. Vooralsnog ontbreken de nodige criteria om uit te maken in welke mate deze wapenspreuken het beleid of het optreden van ieder van deze gezagsvrouwen inspireerden: 

Aleidis de Lechy (16de eeuw): SPES MEA DEUS
God is mijn hoop

Catharina van Goor (16de eeuw): IN DOMINO CONFIDO
Ik stel mijn vertrouwen in de Heer

Anna van der Blockerien (16de eeuw): CARITAS OMNIA SUFFERT
De liefde die door Christus wordt gedragen, verdraagt alles

Margareta de Berghes (17de eeuw): QUI PATITUR VINCIT
De overwinning wordt gedragen door het lijden

Barbara van Hinnesdael (17de eeuw): MODERATA DURANT
Matigheid is duurzaam

Anna Catharina de Lamboy (17de eeuw): PIE ET PROVIDE
Leef in vroomheid en wees vooruitziende

Claudia de Merode (17de eeuw): REM DEO
Mijn leven is de zaak van God, een anagram op haar familienaam. 
Bovendien richtte zij haar levenshouding naar een tweede devies, SINE MERORE
Wees steeds blij

Catharina van Mombeek (18de eeuw): OMNIA CANDIDE
Doe alles zo perfect mogelijk
Zij voerde bovendien haar familiespreuk IN LILIIS ODOR GRATIAE
Lelies dragen een geur van bevalligheid, een allusie op de lelies die haar familieschild versieren.

Barbara de Rivière d'Arschot (18de eeuw): VIRTUS CORONAT OPUS 
Doorzettingsvermogen bekroont elke onderneming

Anne de Croÿ (18de eeuw): SCIO CUI CREDO
Ik weet in wie ik geloof
Als familieleus verkoos zij het Franstalige nostalgische SOUVENANCE
Ik laat mij meevoeren op vage herinneringen

Augustine van Hamme (18de eeuw): REGIQUE DEOQUE
Al wat ik doe is ter ere van God en van de koning, een spreuk die het vorstelijke absolutisme van de achttiende eeuw weerspiegelt

Josephine de Gondrecourt (18de eeuw): DOMINO FIDELES
Laten we de Heer trouw blijven

Ook voerden sommige monialen een lijfspreuk als uitingen van hun individuele levenshouding:

Agnes de Glimes, koordame (17de eeuw): IN PLURIBUS VERITAS
De waarheid ligt in het midden

Anna Maria van Schoonvliet, koordame (17de eeuw): IN DEO CONFIDO
Mijn vertrouwen ligt in God

Dorothea de Barchon de Prez, koordame (17de eeuw): CONCORDIA
Belangrijk is een goede verstandhouding

Elisabeth du Château, koordame (17de eeuw) PRUDENTIA VINCO
Door bedachtzaamheid kan je het gelijk naar je toehalen

Francisca van Hinnesdael, koordame (17de eeuw): NIL SINE DEO
Zonder God vermag je niets

Madeleine de Courtejoie, koordame (17de eeuw): DELECTABOR IN DOMINO
Mijn vreugde mag ik vinden in de Heer, een woordspeling op haar familienaam

Magdalena de Lamboy, koordame (17de eeuw): UNUM AGE
Hou je bezig met een ding, doe geen twee zaken tegelijk 

Maria Donceel, werkzuster (17de eeuw): DEUS ILLUMINATIO MEA
God is mijn lichtbaken

Maria de Jamaert, koordame (17de eeuw): IN AMORE DEUM
Uit liefde tot god

Maria de Prez, koordame (17de eeuw): JUSTE ET MODERATE
Met zin voor rechtvaardigheid en voor gematigdheid

Maria de Putlick, koordame (17de eeuw): BENE VIVERE ET LAETARI
De zin van de ware vreugde ligt in een deugdzaam leven

Marie Odelie van Swartzenberg, koordame (17de eeuw): IN SPE CERTITUDO
Mijn zekerheid ligt in mijn verwachting

Mechtildis de Momerting, koordame (17de eeuw): VITA JUNCTA MORTIS
Het leven is nauw verbonden met de dood

Thérèse de Ghenart, koordame (17de eeuw): CHARITATE UNANIMI
Laten wij eensgezind zijn in de liefde tot Christus

Anna Margareta de Fraipont (18de eeuw): SINE FUCO
Zonder valse schijn.

Het gebruik van persoonlijke lijfspreuken schijnt vooral tijdens de zeventiende eeuw in Herkenrode burgerrecht verkregen te hebben. Het zou evenwel voorbarig zijn uit bovenstaande gegevens af te leiden dat zulks niet het geval zou zijn voor de zestiende en de achttiende eeuw. Bij ontstentenis van adequaat bronnenmateriaal kunnen geen sluitende conclusies worden getrokken.

Recent toegevoegd

Dit oorlogsmonument is opgedragen aan een kapitein en twee soldaten van de Amerikaanse 2nd Armored...
Van 2014 tot eind 2018 was Steven Vandeput minister van Defensie en Ambtenarenzaken in de federale...
Auteur: Mieke Strauven Grauwzuster Gertrudis van Schaffelen kwam in 1626 aan in Hasselt, met als doel...

Prinsbisdom Luik, 1659

Gebrandschilderd glas. Hasselt, Het Stadsmus, inv. nrs. 2014.0370 tot en met 2014.0377.

Maria-Helena Hubrechts was de zus van E.H. Jozef Hubrechts . Ze overleed samen met hem in de nacht van...
Eerwaarde Heer Jozef Hubrechts was pastoor van de Onze-Lieve-Vrouwbasiliek. Hij overleed samen met zijn...
Emiel Baptist werd geboren in 1895 in Godsheide als zoon van dienstknecht Andreas (Zonhoven 1847-Hasselt...
Auteur: Marc Jacobs Zie tekstpagina voor de uitgebreide beschrijving. Louis Berten werd geboren op 30...
1795-1824 : Etienne-François de Stenbier 1825-1867 : Charles-Philippe de Cecil 1868-1869 : Conrardus...
1830-1836 : Vandenborn, Hubert 1836-1864 : Stas, Paul 1865-1877 : Berden, Guillaume 1878-1884 : de Grady...