Onze-Lieve-Vrouwkerk / Virga Jessebasiliek (Kapelstraat)

Laat-barokke, vroeg-classicistische kerk waarvan de plattegrond (Fig. XXV) een éénbeukig schip van drie trav. ontvouwt met gedeeltelijk ingebouwde, vierkante W.-toren, transept van één trav., en koor van een rechte trav. met halfronde sluiting en sacristie, aangebouwd tegen de Z.-zijde.
Bakstenen gebouw op een kalkstenen sokkel, met mergelstenen hoekbanden aan de steunberen, die de trav. markeren.
Toren van twee geledingen, waarvan de W.-gevel der onderste geleding opgevat is als voorgevel: rondboogportaal in een rechth., geblokte omlijsting van arduin met volutevormige sluitsteen en entablement waarboven een met klauwstukken geflankeerde, ingezwenkte bekroning; op de geprofileerde druiplijst een rondboogvenster in een rechth. omlijsting met uitgespaarde zwikken, neuten, imposten, trapezoïdale sluitsteen en geprofileerde druiplijst; de gevel is afgelijnd met mergelstenen pilasters met hoge, hardstenen sokkels en Corinthische kapitelen, die het entablement dragen dat de gevel bekroont; dit entablement is voorzien van bakstenen panelen, waartussen het jaartal 1728, en draagt een gebogen fronton, geflankeerd door siervazen; boven het fronton een rondboognis met geprofileerde druiplijst en O.-L.-Vrouwebeeldje. De bovenste geleding is op elke zijde voorzien van twee rondboogvensters in een mergelstenen omlijsting met negblokken. Klokvormige spits met twee achtkantige lantaarns.
Schip onder zadeldak (leien). Rondboogvensters in een mergelstenen omlijsting met neuten, imposten en trapezoïdale sluitsteen. De gevels der transeptarmen zijn afgelijnd met Corinthische pilasters en entablement zoals de W.-gevel; het entablement der N.-transeptarm draagt het jaartal 1950.
Bron: www.inventaris.vioe.be (tekst 1979-1981) - geraadpleegd op 01-04-2011

Bepleisterd interieur: kruisribgewelven tussen brede, met stucwerk versierde rondboogvormige gordelbogen, die rusten op licht uitspringende pilasters met Corinthisch kapiteel; brede, van stucwerk voorziene ribben boven de kruising en in het straalgeweld der absis.

Meubilair: ondanks de verwoesting van het gebouw in 1944 bleef het grootste gedeelte van het meubilair bewaard.
- Beeld van O.-L.-Vrouw-Virga-Jesse, gotisch, gepolychromeerde eik (XIV). - Barok hoofdaltaar met beelden van St.-Bernardus en O.-L.-Vrouw, marmer, door J. Delcour (1681); classicistische, marmeren zijaltaren, afkomstig uit Herkenrode.
- Marmeren communieband (XIX); biechtstoelen (XIX); orgel (XVIII); marmeren deuromlijstingen (XVIII).
- Barok grafmonument van abdis Anna Catherina de Lamboy, met voorstelling van de graflegging van Christus, marmer, door A. Quellinus de Jonge (1675); grafmonument van abdis Barbe de Rivière d'Arschot, met voorstelling van de verrijzenis, marmer, door L. Delvaux (1744).
Bron: www.inventaris.vioe.be (tekst 1979-1981) - geraadpleegd op 01-04-2011

Kapel van O.-L.-Vrouw-Virga-Jesse. De eerste kapel, de z.g. "Clerckenkapel" dateert uit 1334; het miraculeuze beeld van O.-L.-Vrouw-Virga-Jesse werd hier vereerd. In 1728 werd een nieuwe kapel gebouwd n.o.v. D. Verstraete (jaartal op het entblement der W.-gevel), en ingewijd in 1731; de torenspits werd in 1740 afgewerkt. In 1944 werd de kerk tijdens een bombardement grotendeels verwoest, en in 1950-1952 n.o.v. architect E. Vreven in de oorspronkelijke toestand wederopgebouwd. De binneninrichting dateert van 1798-1802.

Bron: www.inventaris.vioe.be (tekst dd 1979-1981) - geraadpleegd op 01-04-2011